Kitapxanalardıń qısqasha tariyxı hám olardıń áhmiyeti

Kitapxanalardıń qısqasha tariyxı hám olardıń áhmiyeti

Kitapxanalardıń qısqasha tariyxı hám olardıń áhmiyeti.

Avtor Pirs Torday ne ushın kitapxanalar dúnyaǵa biraz kóbirek sıyqır kerek bolǵan házirgi zamanda hám balalarımız ushın júdá áhmiyetli ekenin túsindiredi.

Kitaplar, dáslep, kitap shkafına shınjırlap qoyılǵan edi. Otırıw ushın tek 24 agash orınlıq bar edi. Dáslepki 100 jıl dawamında kitaplar dizimi de joq edi. Biraq bul, sózsiz, jámiyetlik kitapxana edi.

1653-jılda shólkemlestirilgen Manchesterdegi Chetam kitapxanası Britaniyadaǵı en áyyemgi xalıqqa arnalǵan kitapxana bolıp esaplanadı. Ol jergilikli toqımashılıq sawdageri Humphrey Chethamnıń miyrası tiykarında qurılǵan bolıp, ol óziniń wásiyatnamasında barlıq bolajaq kitapxanashılar «kitapxanaǵa kelgen hár qanday adamnan hesh nárse talap etpewin» atap ótken.

Hám bul búgin de sonday hár – qanday erkek, hayal hám eń áhmiyetlisi, bala ushın.

Hesh nárse kerek emes. 

Men ushın kitapxananıń mánisi sonda hám men olardı sonıń ushın jaqsı kóremen.

Kiriw ushın pul tólew shárt emes. Hesh nárse satıp alıw shárt emes. Oqıǵıń kelmese, oqıwıń da shárt emes. Siz tek ǵana oylanıw yamasa úndemew ushın barıwıńız múmkin. Ol jerde oqıw hám jumıs islew múmkin. Ayırımlar ushın kitapxana úy, mektep yamasa jumıs ornına qaraǵanda qáwipsiz bolıp kóriniwi múmkin.

Kitapxanalar: hámme jerde jaqsılıq tarqatıw

Emen panelli Chetam kitapxanasınan baslap Qıtaydaǵı eń sońǵı zamanagóy kitapxanaǵa shekem, kitapxanalar ápiwayı imaratlar emes. Olar mádeniyattıń hámme ushın ulıwma puqaralıq mákanınıń qádir-qımbatına, erkin pikirlew hám bildiriw huqıqına, jámiyetlik abadanlıq ushın bilimlerdi shólkemlestiriw hám tarqatıwǵa bolǵan iseniminiń kúshli fizikalıq nıshanları bolıp tabıladı.

Tiykarında, «jaqsı» sózin men eń kóp kitapxanalar menen baylanıstıraman. Belgili isbilermen Endryu Karnegi «jaqsılıq qılıw» ushın pútkil dúnya boylap 2500 den aslam biypul jámiyetlik kitapxanalarǵa tiykar salǵan. Ol ayttı:

“Dáslepki tájiriybemnen kelip shıǵıp, ózinde jaqsı pazıyletler, olardı rawajlandırıw qábileti hám umtılısları bolǵan ul-qızlar ushın puldı jámiyetlik kitapxananı shólkemlestiriwdey nátiyjeli jumsawdıń paydası joq, degen juwmaqqa keldim”.

Hesh kim hesh qashan, jámieytlik kitapxananı jaratqan emes, sebebi olar jamanlıq qılıwdı, jaman islerdi qılıwdı yamasa adamlardaǵı eń jaman nárselerdi alıp taslawdı qálegen.

Insaniyat rawajlanıwınıń hár bir qádemi, batpaqlıqtan biyik imaratqa shekem, tek bilim alıw emes, al onı saqlaw, bólisiw hám úyreniw qábiletimiz sebepli ámelge asqan. Hár saparı bul qábilet jolına tosqınlıqlar qoyǵanımızda, biz artqa qádem taslaymız.

Mashqalalı dúnyada balalarǵa járdem beriw

Áyemgi dáwirde Aleksandriya kitapxanasınıń jaǵıp jiberiliwi sonshelli ersi bolıp qaldı, gúrrińniń qaysı bólimleri (eger bolsa) haqıyqat ekenligin biliw qıyın. Biraq povesttegi eskertiwde biykarlap bolmaytuǵın haqıyqat bar.

“Búgin kitapxanalarımız janbay atırǵan bolıwı múmkin, biraq janbaqta”.

Shúkirler bolsın, endi bizler bir ushqın menen joq bolıp ketiwi múmkin bolǵan adamzat bilimleriniń jıynaǵın óz ishine alǵan gúlal taxtaylar hám oramlarǵa baylanıslı emespiz. Biraq biz úlken, kóp jaǵınan quramalıraq mashqalaǵa dus kelmektemiz.

Dúnyadaǵı barlıq maǵlıwmatlarǵa, olardıń máńgilikke tiyisli hár bir bántine kiriw imkaniyatımız misli kórilmegen dárejede keńeyip barmaqta. Tilekke qarsı, sonıń menen birge, bul maǵlıwmattı manipulyaciyalaw imkaniyatı da bar. Puqaralıq jámiyeti, demokratiya hám sanalı pikir-talaslarǵa qáwip tuwdırıp atırǵan bul qáwip sonı ańlatadı, biz bárqulla baylanıslı hám barǵan sayın qıyınlasıp atırǵan dúnyada perzentlerimizge haqıyqat hám ótirikti ayırıw kónlikpelerin qáliplestiriwge járdem beriwimiz kerek.

Balalardı buǵan tek kitapxanalar hám tájiriybeli kitapxanashılar úyrete aladı. Maǵlıwmatlardı tártipke salıw hám klassifikaciyalaw shın mánisinde olardıń wazıypası bolıp tabıladı. Sonıń ushın bizge tek kóbirek jámieytlik kitapxanalar emes, al hár bir mektepte kitapxana hám kitapxanashı kerek. Men bunday mekteplerde oqıwdıń oǵada hár túrliligin, qızıǵıwshılıǵın hám zawqın óz kózim menen kóremen.

Nege kitapxanashılar sıyqırshı?

Kitapxana haqqındaǵı dáslepki eske túsiriwim – úlken eski imarat yamasa hátte mektep emes, al ashıq sarı reńge boyalǵan furgon. Kóshpeli kitapxana negizinde 1980-jıllarda Nortumberlend awılındaǵı úyimiz aldında toqtap qalǵan. Biz bunıń ushın pul tólemedik. Jańa ǵana keldi. Kitap teksheleri menen tolı furgon. Kúlreń plastik polǵa otırıp, tiykarınan iytler, urılar hám haywanat baǵı haqqındaǵı súwretli kitaplar toplamın awdarıp shıqtım.

Bilesiz be, men ushın kitapxanalar barlıq waqıtta sıyqırlı bolǵan, al kitapxanashılar barlıq waqıtta sıyqırlı bolǵan.

Ótken jılı báhárde men, bálkim, eń birinshi hám eń sıyqırlı portal bolǵan “Arıslan, mástan hám shkaf” kitabın qayta oqıp shıǵıwǵa qarar ettim. Usı shıǵarma birinshi mártebe gúrrińshiliktiń insanıylıq potencialına kózimdi ashtı. Narniyaga kiriwge imkan beretuǵin shkaf. Júz Narniyaǵa mingizip jiberetuǵın sarı furgonǵa usap emes shıǵar.

Meniń “Joǵalǵan sıyqırshı” kitabım azlap sol klassikke zamanagóy kóz-qarastan húrmet. Ótmish kitapxanasında súwretlengen gúrriń búgingi jas kitapqumarlarǵa erteńgi kún mashqalalarına tayarlıq kóriwde járdem beriwi múmkin. Joǵalǵan sıyqırshı haqqında gúrriń…

Endi bul jaqsılıq alıp keliwi múmkin.

(Maqala internet tarmaǵınan alınıp awdarmalandı).