18Mar-2025
Taxtakópirli Qaharmanlar
Aǵıtay Adil
ov (1941—2012)
Ózbekstan Qaharmanı, mámleketlik isker
Aǵıtay Adiliv 1941-jılı Taxtakópir rayonı, “Taxtakópir” xojalıǵı aymaǵında kolxozdıń bilek xızmetkeri sharwa-diyqan Adil Jusipovtıń shańaraǵında tuwıldı.
1958-jılı awıllıq mekteptiń 10-klasın pitkergennen keyin Xojelide buxgalteriyalıq-esap texnikumında oqıp, buxgalter-ekonomist qánigeligin aldı.
Miynet jolın 1960-jılıdıń avgust ayında “Dawqara” xojalıǵında zapravshik-uchetshik xızmetinen baslap, keyin ala statist, aǵa buxgalter, bas buxgalter orınbasarı xızmetlerin atqardı. Jumıstan qol úzbey Tashkent xalıq xojalıǵı institutın sırttan oqıp pitkerip, buxgalter-ekonomist mamanlıǵın iyeledi. 1978-jıldıń fevral ayına deyin házirgi “Kendirli” xojalıǵında bas buxgalter bolıp isledi. ÓzKP Taxtakópir raykomı shólkemlestiriw bóliminde instruktor, “Taxtakópir” xojalıǵında direktor bolıp isleydi.
Sheber shólkemlestiriwshi, óz isiniń mamanı sıpatında Adilov Aǵıtay qay jerde islese de esap-sanaq jumısların durıs jolǵa qoya bildi. Sonıń nátiyjesinde ol basqarǵan jámáát jılda bárqulla 4 millionnan, 7,4 million swmlıq, hátte onnan da kóp muǵadardaǵı naq payda alıw menen juwmaqlaytuǵın edi. Sonlıqtan ol basshılıq etken xojalıq demde óndirisi rentabelli xojalıqqa aylandı.
Rayonımız, respublikamız xalqınıń turmısınıń kórkeyiwi ushın Qaharmanımız tınımsız miynetler islegen insan. Onıń iskerligi 1971-1993 jıllarda “Taxtakópir” shirket xojalıǵınıń baslıǵı, 2007-2012- jıllarda “Adilet-Taxta” alternativ mashina traktor parkiniń baslıǵı bolıp islegen jıllarında ayrıqsha kózge tústi. Ol “Taxtakópir” xojalıǵınıń orayın qala tipindegi poselkaǵa aylandırıwǵa eristi. Eń dáslep xalıq ushın júdá zárúrli bolǵan sociallıq xızmet mákemeleriniń turaqlı jumıs islewin jolǵa qoydı. Mısal retinde, xojalıq aymaǵında zamanagóy turaq jaylar, dúkanalar, medicina-feldsherlik punktleri, bank, ATS baǵanası hám imaratları, pochta, mektep, mektepke shekemgi balalar mákemelerin atap óte alamız.
Aǵıtay aǵamız joqarı adamgershilikke iye, iyman-insaplı, saqawatlı hasıl insanlardan edi. Óz qarawındaǵı járdemge mútáj adamlarǵa járdem qolın sozıwdan sharshamadı. Xalıqlıq ske jeń túrinip kiriser, jıyǵan-tergenin qáwenderlik islerge jumsawdan da aldına adam salmas edi. Usı sózlerimizge bir-aq mısal keltirsek, A. Adilov 2008-jılı Nókistegi mesjit qurılısına 105 mln swm qarjılay kómek bergen.
Aǵıtay Adilov 1990-jıldan baslap Ózbekstan Respublikası Oliy Májlisiniń deputatı, Qaraqalpaqstan Republikası Joqarǵı Keńesiniń deputatı, Ózbekstan Respublikası Oliy Májilisiniń senatı aǵzası boldı.
A. Adilov pidayı miynetleri ushın 1975-jılı “Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ekonomist” ataǵın alddı. 1980-jılı “Húrmet belgisi” ordeni menen sıylıqlandı. 1992-jılı “Ózbekstan Respublikasına xızmet kórsetken awıl-xojalıǵı xızmetkeri” ataǵınamiyasar bolsa, 1998-jılı “Shuhrat” medalı, 2003-jılı “El-jurt húrmeti” ordeni menen sıylıqlandı. Baǵı bálent, juldızı joqarı Aǵıtay Adilov aǵamız 2005-jılı “Ózbekstan Qaharmanı” ataǵına múnásip tabılıp, “Altın juldız” medalın óńirine taqtı.
Sársenbay Seytnazar
ov (1960)
Ózbekstan Qaharmanı, ataqlı diyqan-fermer
Seytnazarov Sársenbay Erjanovich 1960-jılı Taxtakópir rayonı “Moskva” awıl keńesi territoriyasında rabochiy shańaraǵında tuwılǵan. Qánigeligi agronom.
Ol 1977-jılı Nókis awıl xojalıǵı texnikumınıń agronomiya bólimine oqıwǵa túsip, 1981-jılı pitkerip shıqqan. 1978-80-jıllarda Armiya qatarında xızmet etken. Óziniń miynet jolın 1981-jılı №27 kóshpeli mexanizaciyalasqan kolonnada rabochiy bolıp islewden basladı. 1983-85-jıllarda usı PMK da qurılıs masteri, al 1985-jıldan baslap “Maqpalkól” xojalıǵınıń salıgershilik jaslar brigadasın basqaradı.
Seytnazarov Sársenbay basqarǵan brigada jaslıq jiger menen miynet etip, há degennen-aq salı jetistiriwde zúráátlikti 41 centnerge jetkeredi, sonday-aq jońıshqadan gektarına 2-2,5 centnerden sapalı tuqım tayarlawǵa erisedi. Ol sol dáwirden-aq tınıp-tınshımas, miynetkesh, jigerli jas bolıp kózge tústi.
S. Seytnazarovtıń atayı diyqan-fermer sıpatında respublikaǵa dańqınıń keńnen jayılıwı, ásirese 2000-jıldan soń kúsheydi. 2000-jılǵa kelip ol xojalıqtıń egislik jerinen 647 gektar jer bólip alıp, “Tayımbet” fermer xojalıǵın ashtı. Oǵan kúkgenler de boldı. Aqırı ele suwsızlıq dawam etip atırǵan jıllar edi. Sársenbay “Aqqan dárya aqpay qalmas” dep, keleshekke isenim menen qaradı. 2001-jılı 30 gektar jerge paxta, 10 gektar jerge ayǵabaǵar, 10 gektar jerge júweri ekti. Paxtanıń hár bir gektarınan 28 centner ónim jetistirdi. Ayǵabaǵardan da, júweriden de jaqsı zúráát jıynap aldı.
1994-jılı ózi brigadir waqtında xojalıqtıń 5 gektar baǵı bar edi. Usı baǵdı da fermer xojalıǵı esabına aldı. Baǵdı keńeytti, qosımsha miywe nállerin otırǵızdı. Suwsızlıq baslanbastan burın baǵdıń maydını 22 gektar bolıp, onda 10 mıń túp miywe (sonıń 7500 túbi alma) aǵashı bar edi. Eki yarım jıl dawam etken suwsızlıq dáwirinde miywe aǵashları quwrap qaldı. Biraq, bul “Tayımbet” shilerdiń saqtın sındıra almadı. 2002-jıldan baslap baǵdı qayta tiklew jumısları qolǵa alındı.
2003-jılı alınǵan sap payda esabınan 20 bas iri qara mal hám 50 bas qoy-eshki satıp alınǵan. Búgingi kúni fermer xojalıǵında 300 bas qaramal, 600 bas qoy-eshki kútimli baǵılıp atır.
2004-jılı 164 gektar maydandaǵı “Atakól” di tenderde jeńip aldı. 2004 hám 2005 jılları salı atızlarındaǵı 2 million dana shabaqtı kólge jibergen edi. 2006-jılǵa kelip, xojalıqtıń dáslepki ónimleri “Taxtakópirdiyqan bazarı” na shıǵarılıp satıla basladı. Sol jılı 8 tonna balıq bazarǵa shıǵarıldı.
Alınǵan sap paydanıń málim bir bólegi qayır-saqawatlıq islerine sarplandı. Onıń Taxtakópir izeykeshine “Aqkesek” massiviniń tusınan piyadalar ushın kópir salıp bergenin, hár jılı Hayt bayramlarında Jańadáryadaǵı 1-sanlı republikalıq mektep-internetına hár jılı gúrish, basqa da awıl-xojalıq ónimlerin berip turatuǵının, “Atakól” awıl puqaralar jıyını aymaǵında jaswshı kóp balalı, kem támiyinlengen 2 shańaraqqa bir bastan qara mal bergenin, rayonlıq xalıq bilimlendiriw bólimine qaraslı xojalıq aymaǵında jaylasqan 8-sanlı orta mekteptiń remontı ushın da hár jılı qarjı bólip shıǵaratuǵınlıǵın jurtshılıq jaqsı biledi.
Dáwir menen hámnápes bolıp jasap atırǵan S. Seytnazarov ushın hár jılı áwmetli bolmaqta. 2007-jıldıń basında “Tashabbus – 2007” tańlawına qatnasıp, “Eń jaqsı fermer” nominaciyası boyınsha jeńimpaz boldı hám Prezident sawǵasın – “Matiz” avtomashinasın alıwǵa miyasar boldı.
2010-jıldın basında Ózbekstan Respublikası Oliy Májilisi Senatınıń aǵzası bolıp saylandı. Ózbekstan Respublikası mámleketlik ǵárezsizligine 20 jıl tolıw múnásibeti menen oǵan elimizdiń eń joqarǵı sıylıǵı – “Ózbekstan Qaharmanı” ataǵı menen “Altın juldız” medalı berildi.
(Maǵlıwmat Allanazar Abdiev, Allashbay Reymov avtorlıǵındaǵı Taxtakópir táriypi kitabınan alındı)