![\"\"](\"https:\/\/taxtalib.uz\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/amir-temur-150x150.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Amir Temur, Temur, Temurbek (to\u2018liq ismi Amir Temur ibn Amir Tarag\u2018oy ibn Amir Barqul) [1336.9.4, Kesh (hozirgi Shahrisabz) shahri yaqinidagi Xoja Ilg\u2018or qishlog\u2018i (hozirgi Yakkabog\u2018 tumani) \u2014 1405.18.2, O\u2018tror shahri, Samarqandda dafn etilgan) \u2014 o\u2018rta asrning yirik davlat arbobi, buyuk sarkarda, kuchli, markazlashgan davlat asoschisi, ilm-fan va madaniyat homiysi.<\/p>\n
Amir Temurning onasi Takina xotun buxorolik. Otasi amir Tarag\u2018oy esa barlos urug\u2018ining oqsoqollaridan hamda Chig\u2018atoy ulusining e\u2019tiborli beklaridan hisoblangan. Uning ajdodlari Kesh viloyatida hokimlik qilishgan. Shu bois Amir Temurning otasi amir Tarag\u2018oyni ham yilda bir marotaba Ili daryosi bo\u2018yida xon tomonidan chaqiriladigan el-yurt beklarining qurultoyiga taklif etilar va u bunday yig\u2018inlarda muttasil qatnashar edi. Shu bilan birga u, Sharafuddin Ali Yazdiyning ta\u2019kidlashiga ko\u2018ra, \u00abulamo va sulaho va muttaqiylarg\u2018a mushfiq va mehribon erdi va bularning majlisiga borur erdi\u2026\u00bb. Tarag\u2018oybek piri Shamsuddin Kulolni ayniqsa chuqur ehtirom qilgan. Keyinchalik shayx Kulol Amir Temurning ham piri bo\u2018lgan. Tarag\u2018oybek 1360 yilda vafot etgan.<\/p>\n
Amir Temurning yoshligi Keshda kechdi. Yetti yoshga to\u2018lgach, otasi uni o\u2018qishga berdi. Amir Temur yoshlik chog\u2018laridanoq maxsus murabbiylar nazorati ostida chavandozlik, ovchilik, kamondan nishonga o\u2018q uzish, boshqa turli mashq va harbiy o\u2018yinlar bilan mashg\u2018ul bo\u2018lgan. Shu asnoda Amir Temur tulporlarni saralab ajrata oladigan mohir chavandoz va dovyurak bahodir bo\u2018lib voyaga yetgan. Amir Temur tabiatan og\u2018ir, bosiq, teran fikrli va idrokli hamda nihoyatda ziyrak, kishilardagi qobiliyat, fazilat, ayniqsa, samimiyatni tezda fahmlab oladigan inson bo\u2018lgan. Shu tufayli o\u2018spirinlik chog\u2018laridayoq atrofiga tengqurlari orasidan sadoqatli do\u2018stlarni jalb qila olgan. Uning atrofiga bolalikdagi do\u2018stlari va maktabdoshlari (Abbos bahodur, Jahonshohbek, Qimori inoq, Sulaymonshohbek, Idiku Temur, Sayfuddinbek, Hindushoh, Qarqara va boshqa) to\u2018planishib, birgalikda mashq qilar, musobaqalarda ishtirok etishar, asta-sekin navkar bo\u2018lishib va harbiy guruhga birlashib, harbiy bo\u2018linma sifatida shakllana borgan. Keyinchalik ular Amir Temur qo\u2018shinida lashkarboshilik darajasigacha ko\u2018tarilganlar. Amir Temur o\u2018zining ilk harbiy faoliyatini qo\u2018l ostidagi navkarlari bilan ayrim viloyat amirlariga xizmat qilishdan boshlagan; ularning o\u2018zaro kurashlarida qatnashib, jasorat ko\u2018rsatgan, janglarda chiniqqan, harbiy mahoratini oshirgan. Dong\u2018i butun Qashqadaryo vohasiga yoyilgan. Amir Temurning aqlu zakovati, shijoati va shuhrati uni Movarounnahrning nufuzli amirlaridan amir Xizr Yasovuriy va amir Qazag\u2018on bilan yaqinlashtirdi. Xondamirning yozishicha, otasi amir Tarag\u2018oy Amir Temurni avval (1355) amir Joku barlosning qizi Nurmushk og\u2018oga, so\u2018ngra o\u2018sha yili (1355) Qazag\u2018onning nabirasi va amir Husaynning singlisi O\u2018ljoy Turkon og\u2018oga uylantiradi. Keyingi nikoh tufayli Amir Temur bilan Balx hokimi amir Husayn o\u2018rtasida ittifoq yuzaga kelib, ular birgalikda mo\u2018g\u2018ullarga qarshi kurashadilar.Amir Temurning Movarounnahrni birlashtirish yo\u2018lidagi harakati 14-asrning 60-yillari boshlaridan boshlandi. 14-asr ning 50-yillari oxirida Movarounnahrda amirlarning o\u2018zaro kurashi kuchayib, amir Qazag\u2018on o\u2018ldirildi. Mamlakatda siyosiy parokandalik avjiga chiqib, og\u2018ir tanglik sodir bo\u2018ldi. Xondamirning \u00abHabib us-siyar\u00bb kitobida keltirilgan ma\u2019lumotlarga qaraganda, ulus o\u2018nga yaqin mustaqil bekliklarga bo\u2018linib ketgan. Samarqand viloyatida amir Bayon sulduz, Keshda amir Hoji barlos, Xo\u2018jandda amir Boyazid jaloir, Balxda Uljoy Bug\u2018a sulduz, Shibirg\u2018onda Muhammad I Xoja Aperdi nayman, Ko\u2018histonda Badaxshon shohi amir Sotilmish, Xuttalonda Kayxusrav, Hisori Shodmon hududida amir Husayn va amir Xizr Yasovuriylar o\u2018zlarini hokimi mutlaq deb e\u2019lon qiladilar.Bu davrda Chig\u2018atoy ulusining sharqiy qismi \u2014 Yettisuv va Sharqiy Turkistonda hukmronlik qilayotgan mo\u2018g\u2018ul xonlari Movarounnahrdagi og\u2018ir siyosiy vaziyatdan foydalanib, bu yerda o\u2018z hokimiyatini o\u2018rnatishga harakat qiladilar. Jeta xonlaridan Tug\u2018luq Temur va uning vorisi Ilyosxoja 1360\u201461 va 1365 yillarda Movarounnahrga bir necha bor bostirib kiradilar. Mo\u2018g\u2018ul xonlarining bosqinchilik yurishlari va zulmiga qarshi xalq harakati boshlanadi. Biroq, Movarounnahr amirlari xalqqa bosh bo\u2018lib, mo\u2018g\u2018ul bosqinchilariga qarshi kurashga jur\u2019at eta olmaydilar. Ularning bir qismi dushman tarafiga o\u2018tadi, ikkinchi qismi esa el-yurtni tark etib, o\u2018zga mamlakatlardan boshpana izlaydilar. Amir Temurning amakisi, Kesh viloyatining hukmdori amir Hoji barlos Xurosonga qochadi. Mana shunday og\u2018ir pallada siyosat maydoniga Amir Temur kiradi. Mo\u2018g\u2018ullarga qarshi turish uchun kuchlar nisbati teng emasligini hisobga olgan 24 yoshli Amir Temur 1360 yilning boshida Tug\u2018luq Temur tomonidan Keshga yuborilgan beklar bilan kelishadi. Sharoit taqozosi bilan xon xizmatiga o\u2018tib, uning yorlig\u2018i bilan o\u2018z viloyatining dorug\u2018asi etib tayin qilinadi. Shubhasiz, bu noilojliqdan qo\u2018yilgan siyosiy hamda strategik qadam bo\u2018lib, bu bilan Amir Temur mo\u2018g\u2018ullarning navbatdagi talon-tarojining oldini olgan, mamlakat va xalqni falokatdan qutqargan edi. Biroq, Movarounnahrning hukmdori etib tayin qilingan Ilyosxoja va uning lashkarboshisi amir Bekkichik bilan Amir Temurning murosasi kelishmay qoladi. Shu sababdan 1361 yilning oxirida u mamlakatni tark etishga majbur bo\u2018ladi.<\/p>\n
Sarbadorlarning mo\u2018g\u2018ullar ustidan qozongan g\u2018alabasi haqidagi xabar amir Husayn bilan Amir Temurga ham borib yetgan. Amir Temur qishni Qarshida, Husayn esa Amudaryo bo\u2018yida o\u2018tkazib, 1366 yil bahorida Samarqandga yo\u2018l oldilar. Ular Konigilda to\u2018xtab sarbadorlarning dushman ustidan qozongan g\u2018alabalaridan mamnun bo\u2018lganliklarini va ular bilan uchrashmoqchi ekanliklarini bildiradilar. Biroq, sarbadorlarning boshliqlari amirlar huzuriga kelganlarida amir Husayn buyrug\u2018i bilan Abu Bakr Kuluyi (Kalaviy) Naddof bilan mavlono Xurdak Buxoriylar dorga tortiladi. Mavlonozodani esa Amir Temur o\u2018z himoyasiga olib kutqarib qoladi. Shu tariqa sarbadorlar boshliqsiz qoldirilib, Movarounnahrda amir Husaynning hukmronligi o\u2018rnatiladi, ammo ko\u2018p vaqt o\u2018tmay Husayn bilan Amir Temur o\u2018rtasidagi munosabat keskinlashib, ochiqdan-ochiq nizoga aylanadi. Amir Temurning nufuzi ortib borayotganligidan xavfsiragan amir Husayn Balxga qaytib, uning qal\u2019a devorlari va istehkomlarini mustahkamlashga kirishadi. Balx, Qunduz va Badaxshondan ko\u2018p sonli lashkar ham to\u2018playdi. Kesh va Qarshi viloyatlariga bosh bo\u2018lgan Amir Temur ham amir Husaynga qarshi hal qiluvchi jangga hozirlik ko\u2018radi. 1366-70 yillar o\u2018rtasida bir necha bor to\u2018qnashuvlar bo\u2018lib o\u2018tadi.<\/p>\n
14-asrning 60-yillarida Movarounnahrda hukm surgan nihoyatda og\u2018ir siyosiy va iqtisodiy vaziyat mamlakatni birlashtirib, kuchli bir davlat tashkil etishni taqozo qilmoqda edi. Amir Husayndan ko\u2018ra Amir Temur zamonining bunday talabini yaxshiroq tushunardi. Shuning uchun ham o\u2018z faoliyatining dastlabki bosqichida barcha harakatni Movarounnahrda markazlashgan davlat tuzishga qaratadi. Bunday maqsadni amalga oshirishda u ruhoniylar, harbiylar, savdogarlar va shahar hunarmandlari tabaqalariga suyanadi. Amir Temur tarqoq mamlakatni birlashtirishga kirishar ekan, kurashni avvalo ichki g\u2018animlaridan boshlaydi.<\/p>\n
1370 yil bahorida Amir Temur amir Husaynga qarshi yo\u2018lga chiqadi. Qo\u2018shin Termiz yaqinidagi Biyo qishlog\u2018iga yetganda makkalik shariflardan Sayyid Baraka Amir Temur faoliyatini qo\u2018llab-quvvatlab, unga oliy hokimiyat ramzi katta nog\u2018ora \u2014 tabl bilan yalov \u2014 bayroq tortiq qiladi. Shubhasiz bu voqea katta siyosiy ahamiyatga ega edi. Chunki u saltanatlik ramzi edi. Amir Temur buni yaxshi tushunardi. Shuning uchun ham Balxga yetmasdan O\u2018rpuz mavzeida u amir va no\u2018yonlari bilan kengash o\u2018tkazadi. Ko\u2018pchilikning xohish va ixtiyori bilan, o\u2018sha davr qonun-qoidalariga ko\u2018ra, chingiziylar avlodidan bo\u2018lgan Suyurg\u2018atmish o\u2018g\u2018lon Movarounnahr podsholigi taxtiga o\u2018tqazildi. Amir Temur qo\u2018shini to Balxga yetib borgunicha, unga yo\u2018l-yo\u2018lakay yangi-yangi kuchlar kelib qo\u2018shildi. Shu asnoda amir Husaynni ko\u2018pchilik amirlari tark etdilar. Jangda amir Husayn qo\u2018shinlari yengildi, ikki kunlik qamaldan so\u2018ng, 1370 yilning 10 aprelida Balx shahri Amir Temurga taslim bo\u2018ldi. Amir Husayn asir olinib, qatl etildi. Bu g\u2018alabadan so\u2018ng Amir Temur Movarounnahrning chingiziylardan bo\u2018lgan hukmdori Qozonxonning qizi Saroymulk xonimni o\u2018z nikohiga oladi. Xon qiziga uylanganligi munosabati bilan Amir Temur \u00abko\u2018ragon\u00bb, ya\u2019ni \u00abxonning kuyovi\u00bb unvonini oldi.<\/p>\n
1370 yilning 11 aprelida Chig\u2018atoy ulusining barcha beklari, amirlari, viloyat va tumanlarning dorug\u2018alari hamda Termizning sayyidlari (xudovandzodalari), shuningdek Amir Temurning yoshlikdan birga bo\u2018lgan quroldosh do\u2018stlari va piri Sayyid Barakaning ishtirokida o\u2018tkazilgan qurultoyda an\u2019anaga ko\u2018ra chingiziylardan Suyurg\u2018atmishxon mamlakat hukmdori deb e\u2019lon qilingan bo\u2018lsada, amalda markaziy hokimiyatni Amir Temur o\u2018zi boshqardi, viloyatlardagi hokimiyatni o\u2018g\u2018illari, nabiralari va yaqin amirlari orqali idora qildi. Samarqand Amir Temur davlatining poytaxtiga aylantirilib, o\u2018sha yilning yozida shahar devori va qal\u2019asi tiklandi, saroy va qasrlar bino qilindi.<\/p>\n
Mamlakatning siyosiy va iqtisodiy mavqeini mustahkamlab, ko\u2018pdan davom etib kelayotgan ichki tarqoqlikka barham berish, tinchlik va osoyishtalikni qaror toptirish maqsadida Amir Temur (1370 yil iyunida) Samarqandda katta qurultoy chaqirdi. Unda markaziy davlat tizimini shakllantirish va qo\u2018shin tuzish masalalari muhokama etildi.<\/p>\n
El-yurtni boshqarishda harbiy kuchning ahamiyatini yaxshi tushungan Amir Temur qo\u2018shinning tuzilishiga katta ahamiyat berdi. U \u00abamir\u00bb va \u00abamir ul-umaro\u00bb kabi yuqori darajali harbiy unvonlar joriy qildi. Qo\u2018shinni harbiy jihatdan isloh qilar ekan, u ayniqsa lashkarboshilarni tanlash va ularni tarbiyalash, harbiy qismlar va ularning joylashish tartibi, navkar va sarbozlarning qurollanishi hamda intizom masalalariga nihoyatda e\u2019tibor beradi.<\/p>\n
Amir Temur hokimiyat tepasiga kelgach, dastlabki vaqtlardayoq mamlakatda ro\u2018y bergan og\u2018ir iqtisodiy tanglikni bartaraf qilish uchun eng avvalo soliq tizimini tartibga soldi. Davlat soliqlarini yig\u2018ishda aminlar, kalontarlar va soliq yig\u2018uvchilarni ra\u2019iyatga nisbatan insof va adolatli bo\u2018lishga, qonunga xilof ish tutmaslikka chaqirdi, chunki saltanatning barqarorligi ko\u2018p jihatdan ra\u2019iyatning hol-ahvoli, uning davlat va davlat boshlig\u2018iga bo\u2018lgan sadoqatiga bog\u2018liq. Ra\u2019iyatni himoya qilish qonun bilan mustahkamlangan, qonun barchaga barobar bo\u2018lgan. Amir Temur nafaqat o\u2018z xalqini, balki zabt etilgan mamlakatlarning aholisini ham imkoni boricha qonun himoyasiga olgan. Ularni asirlik va talon-tarojlardan saqlagan.<\/p>\n
Amir Temur Movarounnahrni mo\u2018g\u2018ullar hukmronligidan ozod etib, bu qadimiy mamlakatda mustaqil davlat barpo etgan bo\u2018lsada, hali mamlakatda barqaror tinchlik o\u2018rnatilgan emas edi. Bir tomondan ayrim viloyat hokimlari Amir Temur hakimiyatini tan olishdan bosh tortib turgan bo\u2018lsalar, ikkinchi tomondan mamlakatning sharqiy va shimoliy hududlari notinch edi. Mo\u2018g\u2018uliston bilan Oq O\u2018rda hukmdorlari Farg\u2018ona vodiysining sharqi, O\u2018tror, Yassi (Turkiston) va Sayram shahrilariga xavf solib, bu hududlarga tez-tez hujum qilar va aholini talon-taroj qilardi. Shuning uchun ham Amir Temur dastlabki yillarda mamlakat sarhadlari xavfsizligini ta\u2019minlashga katta ahamiyat berdi. Isyonchi amirlarga qarshi shafqatsiz kurash olib bordi.<\/p>\n
1370 yil kuzi va 1371 yil bahorida amir Zinda Chashmga zarba berib, Shibirg\u2018on viloyati bo\u2018ysundirildi. Balx va Toshkent viloyatlari ham Amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Ammo Xorazm Oq O\u2018rda hukmdorlariga suyanib, hanuz bo\u2018ysunishdan bosh tortib kelardi. Xorazmni Amir Temur Chig\u2018atoy ulusining ajralmas qismi deb hisoblab, uni o\u2018z davlatiga qo\u2018shib olish siyosatini tutdi. Ammo bu masala elchilar vositasida tinch yo\u2018l bilan hal etilmagach, Amir Temur Xorazm hududiga besh marotaba yurish qildi. Birinchi yurishi 1371 yil yoz (iyul)ida Kot shahrini egallash bilan yakunlandi. Amir Temurning 1373 yil bahori va 1375 yil yozida Xorazm tomonga qilgan ikki yurishi natijasiz tugadi. Bu asnoda Oltin O\u2018rda xoni To\u2018xtamish bilan ittifoq tuzib olgan Xorazm hukmdori Yusuf so\u2018fi, uning yordamida Amir Temur davlati hududlariga bir necha bor yurish qilib, Qorako\u2018l viloyati va Buxoro tumanlarini talon-taroj etdi. Bunday vaziyat shubhasiz, 1379 yilda Amir Temurni to\u2018rtinchi marotaba Xorazmga qo\u2018shin tortishga majbur etdi. Lekin, bu yurish ham avvalgilari kabi sulh tuzish bilan tugadi. Biroq shunga qaramay, Yusuf so\u2018fi ilgari Xorazmning Chig\u2018atoy ulusiga tegishli bo\u2018lgan janubi-sharqiy (Kot va Xiva shahrilari birga) qismini yana qaytadan bosib oldi. Amir Temur davlatiga nisbatan Yusuf so\u2018fining tutgan bunday tajovuzkorona siyosati Xorazm ustiga Amir Temurning beshinchi marta yurish qilishiga sabab bo\u2018ldi. 1388 yilda Xorazmning poytaxti vayron etilib, uning hududlari Amir Temur davlatiga bo\u2018ysundirildi.<\/p>\n
Bu orada Amir Temur Mo\u2018g\u2018uliston hokimi Qamariddin bilan ham to\u2018qnashib qoldi, chunki bu davrda uning Movarounnahrga bo\u2018lgan talonchilik xurujlari kuchayib ketgandi. 1370 \u2014 71 yillarda u Toshkent va Andijon ustiga bir necha bor bosqin qilib, talab qaytgandi. 1376 yilda esa Qamariddin hatto Farg\u2018ona vodiysining talaygina qismini bosib oldi. Amir Temur mamlakatning shimoli-sharqiy hududlariga nisbatan bo\u2018layotgan muttasil tahdidni bartaraf qilish uchun Qamariddinga jiddiy zarba berishga kirishadi. Yigirma yil (1371\u201490) mobaynida Sohibqiron Mo\u2018g\u2018ulistonga yetti marta yurish qilib, mo\u2018g\u2018ul hukmdorlari Anqoto\u2018ra va Kamariddin ustidan g\u2018alaba qozondi. Shu zaylda Amir Temur Movarounnahr va Xorazmda ichki tarqoqlik, o\u2018zaro nizolar, shuningdek Mo\u2018g\u2018uliston tomonidan bo\u2018lib turgan tazyiqqa chek qo\u2018yib, ushbu hududda yashovchi elu elat va xalqlarni yagona davlatga birlashtirdi. Bu shubhasiz, Movarounnahr aholisi taqdirida ijobiy ahamiyat kasb etdi.<\/p>\n
Amir Temur bu bilan qanoatlanmadi. Tez orada u qo\u2018shni davlatlar va xalqlar ustiga yurish qilib, ularni o\u2018ziga bo\u2018ysundirish va markazlashgan buyuk saltanat barpo etishni o\u2018z oldiga maqsad qilib qo\u2018ydi. Bu davrda Oltin O\u2018rda, Xuroson va Erondagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat uning uchun juda qo\u2018l keldi. Amir Temur harbiy yurishni Xurosondan boshladi. 1381 yil u Hirotni egalladi. Saraxs, Jom va Qavsiya shahrilari jangsiz taslim bo\u2018ldi. Xuroson, xususan uning poytaxti Hirot strategik jihatdan muhim ahamiyatga ega bo\u2018lib, Eron, Iroq, Shom va boshqa mamlakatlarga o\u2018tishda ko\u2018prik vazifasini o\u2018tardi. 1381 \u2014 84 yillar davomida Amir Temur Eronning katta qismini egalladi. Avval (1381) Kalot, Turshiz va Sabzavor, keyin (1383) Seistonning Zireh, Zova, Farah va Bust qal\u2019alari, 1384 yilda esa Astrobod viloyati va Ozarbayjonning Omul, Sori, Sultoniya va Tabriz shaharlari bo\u2018ysundirildi.<\/p>\n
Amir Temur Eron, Ozarbayjon, Iroq va Shom (Suriya) ustiga uch marta lashkar tortdi. Bu yurishlar tarixda \u00abuch yillik\u00bb, \u00abbesh yillik\u00bb va \u00abetti yillik\u00bb urushlar nomi bilan mashhur. Uch yillik (1386 \u2014 88) harbiy yurishlar oqibatida Janubiy Ozarbayjon, Iroqning shimoliy qismi, Gurjiston va Van ko\u2018li atrofidagi yerlar egallandi.<\/p>\n
Amir Temur shu bilan birga shimoli-g\u2018arbdan, ya\u2019ni Oltin O\u2018rda tomonidan bo\u2018layotgan tazyiqqa barham berish maqsadida To\u2018xtamishga qarshi uch marta qo\u2018shin tortishga majbur bo\u2018ldi. U 1389 yilda Dizaq (Jizzax)ning Achchiq mavzeida, 1391 yilning 18 iyunida (hozirgi Samara bilan Chistopol shahrilari oralig\u2018ida joylashgan Qunduzcha (Kondurcha) daryosi vodiysida va nihoyat, 1395 yilda (28 fevral) Shimoliy Kavkazda Terek daryosi bo\u2018yida To\u2018xtamish qo\u2018shiniga qaqshatqich zarba beradi. Amir Temur harbiy yurishlari oqibatida Quyi Idil (Volga) viloyatlari, Saroy Berka, Saroychik va Hojitarxon (Astraxon) kabi shaharlar g\u2018orat qilindi. Amir Temur To\u2018xtamishni quvib Ryazan viloyatigacha bordi va Yelets shahrini ishg\u2018ol qildi.<\/p>\n
Sharafuddin Ali Yazdiy Amir Temurning Moskva yurishini shunday ta\u2019riflaydi: \u00abSohibqiron Maskavga sorikim, Rusning shaharlaridan erdi, tavajjuh qildi. Anda yetkonda nusratshi\u2019or cheriki ul viloyatni (shahar va atrofini) chobtilar va andag\u2018i hokimlarni tobe\u2019 qildi. Va cherikning eliklariga sonsiz mol tushti\u2026\u00bb (\u00abZafarnoma\u00bb, 179-bet). Bu urushda Azaq (Azov), Kuban va Cherkas yerlari ham kuchli aziyat chekdi. Qizig\u2018i shundaki, Amir Temur Idilning Turotur kechuvi bo\u2018yida O\u2018rusxonning o\u2018g\u2018li Quyrichoq o\u2018g\u2018lonni chaqirtirib, unga qo\u2018lga kiritilgan sobiq Jo\u2018chi ulusini in\u2019om etdi. Rossiya tarixchilari Bobur D. Grekov va A. Yu. Yakubovskiylarning yozishlaricha, Amir Temurning To\u2018xtamish ustidan qozongan g\u2018alabasi, faqat Markaziy Osiyo uchun emas, balki butun Sharqiy Yevropa, shuningdek tarqoq Rus knyazliklarining birlashishi uchun ham buyuk ahamiyat kasb etgan.<\/p>\n
Shundan so\u2018ng Amir Temur butun e\u2019tiborini Eron, Iroq, Suriya, Kichik Osiyo va Hindiston yerlarini uzil-kesil zabt etishga qaratdi. U besh yillik (1392 \u2014 96) urush davomida G\u2018arbiy Eron, Iroqi Ajam va Kavkazni egalladi, natijada muzaffariylar va jaloiriylar sulolasining hukmronligi barham topdi.<\/p>\n
Amir Temurning Hindiston ustiga qilgan urushi (1398 yil may \u2014 1399 yil mart) qariyb o\u2018n bir oy davom etdi. Amir Temur Hindistondan katta o\u2018lja, shu jumladan 120 jangovar fil bilan qaytdi. O\u2018ljalarning bir qismi qo\u2018shinga taqsimlab berildi, qolgani Samarqand va Kesh shahrilarida olib borilayotgan qurilishlarga sarflandi.<\/p>\n
Amir Temurning 1399 \u2014 1404 yillarda olib borgan harbiy yurishlari natijasida Shomning Halab (Aleppo), Xums, Baalbek (Ba\u2019albak), Dimishq (Damashq) kabi yirik shaharlari va Iroqi Arabning Ubuliston o\u2018lkasi (qadimiy Kappadokiya) bilan Bag\u2018dod, shuningdek Turkiyaning katta qismi zabt etiladi. Anqara jangida Amir Temur jahonning buyuk sarkardalaridan biri Boyazid Yildirim ustidan g\u2018alaba qozondi. Turkiya sultoni asirga olindi. U bilan birga xotini serb malikasi Olivera, o\u2018g\u2018illari Muso va Iso Chalabiylar ham asirga tushdilar. So\u2018ng, Amir Temur Anadolu yarim orolini egallab, O\u2018rta dengizning sharqiy sohilida joylashgan Izmir shahrini zabt etdi va salibchilarning Yaqin Sharqdagi oxirgi qarorgohiga barham berdi. So\u2018ngra, Egey dengizida joylashgan Xios va Lesbos orollaridagi Genuya mulklarining hukmdorlari unga taslim bo\u2018ldilar, Misr ham o\u2018z itoatkorligini izhor etdi. Amir Temur Anqara, Nikeya, Bursa va Izmir shahrilarini egallab, Vizantiya va butun nasoro olamining Boyazidga yig\u2018ib bergan bojlaridan iborat katta boylikni qo\u2018lga kiritdi. Birgina Bursa shahridan olingan oltin va javohirlarning o\u2018zi kattagina karvonga yuk bo\u2018lgan. Bandi qilingan Boyazid o\u2018rdugohga olib kelingach, Amir Temur unga hurmat va ehtirom ko\u2018rsatdi. Uning vafotidan so\u2018ng (1403 yil 9 mart) esa vorislariga himmat ko\u2018zi bilan boqib, ularga beqiyos muruvvatlar qildi. Chunonchi Boyazidning to\u2018ng\u2018ich o\u2018g\u2018li Sulaymon Chalabiyni turklarning Yevropadagi viloyatlariga hokim etib tayinladi. Edirne (Adrianopol) shahri uning poytaxti qilib belgilandi. Anadoluning shimoli-g\u2018arbiy qismi suyurg\u2018ol sifatida Iso Chalabiyga in\u2019om qilinib, Bursa shahri uning poytaxtiga aylantirildi. Usmonli turklar davlatining markaziy qismini boshqarishni Muso Chalabiyga topshirdi. Amir Temur Usmonli turklar davlatini butunlay bosib olish niyatida bo\u2018lmagan, chunki u Yevropa davlatlarining Yaqin Sharq mamlakatlariga nisbatan tajovuzkorona niyatda ekanligini yaxshi tushunar edi. Shuning uchun ham Amir Temur Usmonli turklar davlatini saqlab qoldi va Boyazidning vorislariga muruvvat qo\u2018lini cho\u2018zdi. Shunday bo\u2018lsada, Boyazid ustidan qozonilgan bu g\u2018alaba bilan Amir Temurni Frantsiya qiroli Karl VI (1380 \u2014 1422), Angliya qiroli Genrix IV (1399 \u2014 1407) tabriklab, unga maxsus maktub yubordilar. Chunki Amir Temur endigina uyg\u2018onayotgan Yevropaga ulkan xavf solib turgan Usmonli turklar davlatiga zarba berib, butun Yevropaning xaloskoriga aylangan edi.<\/p>\n
Amir Temur Kichik Osiyodan Samarqandga qaytgach, 1404 yil 27 noyabrda 200 ming qo\u2018shin bilan Samarqanddan Xitoy safariga chiqdi. Biroq Xitoy ustiga yurish Amir Temurning O\u2018trorda vafoti (1405 yil 18 fevral) tufayli amalga oshmay qoldi. Amir Temurning vafoti haqidagi xabar garchi avvalda sir tutilsada, ammo ko\u2018p vaqt o\u2018tmay bu noxush xabar mamlakat bo\u2018ylab tarqalib ketadi. Amir Temurning jasadi Samarqandga olib kelinib dafn qilinadi.<\/p>\n
Amir Temur \u2014 buyuk davlat asoschisi. U Hindiston hamda Xitoydan Qora dengizga qadar, Sirdaryo va Orol dengizidan Fors qo\u2018ltig\u2018iga qadar g\u2018oyat katta hududni qamrab olgan markazlashgan ulkan saltanatga asos soldi. Bundan tashqari Amir Temur davlatiga Kichik Osiyo, Suriya, Misr va shimoli-g\u2018arbda Quyi Volga, Don buylari; shimoli-sharqda Balxash ko\u2018li va Ili daryosigacha; janubi-sharqda esa Shimoliy Hindistongacha bulgan mamlakatlar buysundirildi. Amir Temur davlatni aql-zakovat va huquqiy asos bilan idora etgan. Uning \u00ab\u2026davlat ishlarining to\u2018qqiz ulushini kengash, tadbir va mashvarat, qolgan bir ulushini qilich bilan amalga oshirdim\u00bb, degan so\u2018zlari buning yorqin dalilidir.<\/p>\n
Sohibqironning bunyodkorlik sohasidagi tarixiy xizmatlari beqiyosdir. Tarix bu qo\u2018hna dunyoda o\u2018tgan ko\u2018p jahongirlarni biladi. Ularning aksariyati faqat buzgan. Amir Temurning ulardan farqi shundaki, u umr buyi bunyodkorlik bilan mashg\u2018ul bulgan. Uning \u00abQay bir joydan bir g\u2018isht olsam, o\u2018rniga o\u2018n g\u2018isht qo\u2018ydirdim, bir daraxt kestirsam, o\u2018rniga o\u2018nta ko\u2018chat ektirdim\u00bb degan so\u2018zlari buning yorqin isbotidir. Amir Temurga har bir zafarli voqea va sevinchli hodisani muhtasham me\u2019morlik obidasi barpo etish bilan nishonlash odat bo\u2018lgan. Shu maqsadda Hindiston, Sheroz, Isfahon va Damashqning mashhur usta-hunarmandlari mamlakatda hashamdor imoratu inshootlar bino qilganlar.<\/p>\n
Amir Temur zabt etgan mamlakatlarning bir qator shaharlari (Bag\u2018dod, Darband, Baylaqon)ni qayta tikladi. Amir Temur Tabrizda masjid, Sherozda saroy, Bag\u2018dodda madrasa, Turkistonda mashhur shayx Ahmad Yassaviy qabri ustiga maqbara qurdirgan bo\u2018lsada, lekin asosiy e\u2019tiborini ona shahri Kesh va poytaxti Samarqandga qaratdi. Keshda otasining qabri ustiga maqbara, o\u2018g\u2018li Jahongirga maqbara bilan masjid qurdirdi. Amir Temur hukmronligining ilk davrida Kesh shahrini poytaxtga aylantirish niyatida bo\u2018lib, uning obodonchiligiga katta ahamiyat berdi, bu yerda mashhur Oqsaroy qad ko\u2018tardi. Amir Temur Keshni Movarounnahrning madaniy markaziga aylantirishga harakat qildi. Shu boisdan bu shahar \u00abQubbat ul-ilm val-adab\u00bb unvoniga ega bo\u2018ldi.<\/p>\n
Saltanat poytaxti Samarqand Amir Temur davrida ayniqsa gullab yashnadi. Shaharda Isfahon, Sheroz, Halab, Xorazm, Buxoro, Qarshi va Kesh shahrilarining me\u2019moru binokorlari qo\u2018li bilan saroylar, masjidlar, madrasalar, maqbaralar quriladi. Shahar tashqarisida esa bog\u2018-rog\u2018lar va bo\u2018stonlar barpo etiladi. Xususan Shohizinda me\u2019moriy majmuasiga mansub Shodimulk og\u2018o maqbarasi, Shirinbeka og\u2018o maqbarasi va boshqalar quriladi. Shaharda Bibixonim jome masjidi, Amir Temurning qarorgohi Ko\u2018ksaroy va Bo\u2018stonsaroylar qad ko\u2018taradi. Umuman olganda Samarqand shahri Amir Temur davrida o\u2018zining qadimiy o\u2018rni Afrosiyobdan birmuncha janubroqda butunlay yangitdan qurildi. Shahar tevaragi mustahkam qal\u2019a devori bilan o\u2018ralib, Ohanin, Shayxzoda, Chorsu, Korizgoh, So\u2018zangaron va Feruza kabi nomlar bilan ataluvchi 6 ta darvoza o\u2018rnatildi. Movarounnahrning dehqonchilik vohalarida, xususan Zarafshon vodiysida o\u2018nlab sug\u2018orish tarmoqlari chiqarilib, dehqonchilik maydonlari kengaytirildi. Yangi qishloqlar barpo etildi.<\/p>\n
Ibn Arabshohning yozishicha, Amir Temur Samarqand atrofida qad ko\u2018targan bir qancha yangi qishloqlarni Sharqning mashhur shaharlari Dimishq (Damashq), Misr, Bag\u2018dod, Sultoniya va Sheroz nomlari bilan atadi. Amir Temurning fikricha, Samarqand kattaligi, go\u2018zalligi hamda tevarak-atrofining obod etilganligi jihatidan dunyodagi eng yirik shaharlardan ham ustunroq turmog\u2018i lozim edi. Hofizi Abro\u2018ning yozishicha, Amir Temur turk, arab va eronliklar tarixini chuqur bilgan. U davlat ahamiyatiga ega bo\u2018lgan har bir masalani hal etishda, shu sohaning bilimdonlari va ulamolari bilan maslahatlashardi. Odatda u tibbiyot, riyoziyot, falakiyot, tarix, adabiyot, tilshunoslik ilmi namoyandalari, shuningdek ilohiyot va din sohasidagi mashhur ulamolar bilan suhbatlar o\u2018tkazardi. Amir Temur saroyida ulamolardan mavlono Abdujabbor Xorazmiy, mavlono Shamsuddin Munshi, mavlono Abdullo Lison, mavlono Bahruddin Ahmad, mavlono Nu\u2019monuddin Xorazmiy, Xo\u2018ja Afzal, mavlono Alouddin Koshiy, Jalol Xokiy va boshqa xizmat qilardi.<\/p>\n
Alisher Navoiyga Amir Temurning ilm va ma\u2019naviyat aqliga ko\u2018rsatgan g\u2018amxo\u2018rligi juda yoqar edi. Bu haqda Navoiy shunday degandi: \u00abAgar Temur qayerda fan, madaniyat va san\u2019at ahlini uchratsa, ularni o\u2018z homiyligiga olar, ularga izzat-ikrom ko\u2018rsatar, ularning tarbiyasiga ahamiyat berar hamda bu zotlardan o\u2018z oliy majlisida nadim (maslahatchi) sifatida va boshqa lavozimlarda foydalanardi\u00bb. Amir Temur davrida savdo va hunarmandchilik g\u2018oyatda rivojlanadi. Yangi bozorlar, savdo rastalari barpo qilinadi. Klavixo Samarqand bozorlarida bug\u2018doy va guruchning mo\u2018lligi va arzonligi haqida gapirib, shahar hunarmandchiligi mahsulotlarini \u2014 atlas, kimxob, har xil ip va jun to\u2018qima mollar, mo\u2018ynali va ipakli po\u2018stinliklar, attorlik mollari, ziravor va dorivorlar, zarhal va lojuvardlar hamda boshqa mollarning serobligini ham ta\u2019kidlaydilar.<\/p>\n
Bu davrda Amir Temur va uning joy Sulton Mahmudxon asir olingan noiblari Xitoy va Hindistondan O\u2018rta Osiyo orqali Yaqin Sharq va Yevropa mamlakatlariga yo\u2018nalgan asosiy xalqaro savdo yo\u2018li \u2014 \u00abBuyuk ipak yo\u2018li\u00bbni nazorat qilib, savdo karvonlari qatnovi xavfsizligini ta\u2019minlashda, rabotlar, qal\u2019alar, ko\u2018priklar qurish yo\u2018lida muhim chora-tadbirlar ko\u2018rdilar va Sharq bilan G\u2018arb o\u2018rtasida savdo-sotiq va elchilik aloqalarini har tomonlama rivojlantirishga g\u2018oyat katta e\u2019tibor berdilar.<\/p>\n
Amir Temur eng muhimi, Eron, Ozarbayjon va Iroqdagi mayda hukmdorlar o\u2018rtasidagi tarqoklik va boshboshdoqlikka barham berib, bu bilan nafaqat Movarounnahr, balki Uzoq va Yaqin Sharq mamlakatlarining iqtisodiy va madaniy taraqqiyotiga, xalqgar va mamlakatlarni bir-biri bilan yaqinlashtirishga ulkan hissa qo\u2018shdi. Amir Temur Yevropaning Frantsiya, Angliya va Kastiliya kabi yirik qirolliklari bilan bevosita savdo va diplomatik aloqalar o\u2018rnatdi.<\/p>\n
Amir Temurning harbiy yurishlari, jangu jadallarining oqibatlariga baho berilar ekan, shuni alohida ta\u2019kidlash kerakki, uning faoliyati qo\u2018yilgan maqsad va rejalari jihatidan ikki bosqichga bo\u2018linadi. Birinchi bosqich (1360 \u2014 86)da Amir Temur Movarounnahrda markazlashgan davlat tuzish yo\u2018lida kurashdi, Movarounnahrni birlashtirishdan manfaatdor bo\u2018lgan mahalliy zodagonlardan iborat ijtimoiy kuchlar (mulkdor dehqonlar, harbiylar, hunarmandlar, savdogarlar va ruhoniylar) yordamida tarqoq mulklarni birlashtirish uchun kurash olib bordi. Amir Temurning bu davrdagi faoliyati O\u2018rta Osiyo xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayoti taraqqiyoti yo\u2018lida shubhasiz ulkan ijobiy ahamiyat kasb etadi. Mamlakatda tarqoqlik tugatilib, markazlashgan davlatning tashkil topishi ijobiy oqibatlarga olib keldi. Mamlakat ishlab chiqarish kuchlarini va mo\u2018g\u2018ullarning bir yarim asrlik hukmronligi natijasida bo\u2018hronga uchragan iqtisodni tiklash uchun qulayroq sharoit vujudga keldi. Ayni vaqtda xo\u2018jalikning asosi bo\u2018lgan dehqonchilikda muayyan siljishlar ro\u2018y berdi. Yangi-yangi ariq (kanal)lar qazilib, dehqonchilik maydonlari kengaydi. Hunarmandchilik, ichki va tashqi savdo rivojlandi, fan va madaniyat ravnaq topib, shaharlar obodlashdi va gavjumlashdi. Amir Temur biror mamlakatni tasarrufiga olishdan avval albatta o\u2018sha joy aholisiga tinchlik yo\u2018lini taklif etgan, bu yo\u2018l inkor etilgan holdagina harbiy kuch ishlatgan.<\/p>\n
Amir Temur hayotligi chog\u2018idayoq saltanatni asosan to\u2018rt qism (ulus)ga bo\u2018lib, o\u2018g\u2018il, nabiralariga taqsimlab bergan: Xuroson, Jurjon, Mozandaron va Seyiston (markazi Hirot) Shohruxga, G\u2018arbiy Eron, Ozarbayjon, Iroq va Armaniston (markazi Tabriz) Mironshohga, Fors, ya\u2019ni Eronning janubiy qismi (markazi Sheroz) Umarshayxga, Afg\u2018oniston va Shimoliy Hindiston (markazi G\u2018azna, keyinchalik Balx) Pirmuhammadga suyurg\u2018ol qilib berilgan. Amir Temur davlati o\u2018ziga xos tartib-qoidalarga asoslangan holda idora etilgan. Amir Temur asos solgan bu davlat Xuroson va Movarounnahrda 16-asr boshigacha mavjud bo\u2018lib, Shayboniyxon tomonidan tugatilgan.<\/p>\n
Sho\u2018rolar tuzumi davrida Amir Temur shaxsi va faoliyatiga adolatsizlik bilan yondoshilib, bir yoqlama baho berilib kelindi. O\u2018zbekiston mustaqillikka erishganidan so\u2018ng bunday qarashlarga barham berildi. Amir Temurning jahon tarixida tutgan o\u2018rni o\u2018z joyiga qo\u2018yila boshlandi. O\u2018zbekistonda uning faoliyatini o\u2018rganishga va uni ommalashtirishga keng yo\u2018l ochildi. Uning nomi O\u2018zbekistonda abadiylashtirildi. Ko\u2018plab shahar va qishloqlardagi shoh ko\u2018chalar, maydonlar, jamoa xo\u2018jaliklari, maktablar, kinoteatrlar va boshqa uning nomi bilan ataldi. Toshkent, Samarqand, Shahrisabz va boshqa shaharlarning markaziy maydonlarida Amir Temurga haykal o\u2018rnatildi, Toshkentdagi Amir Temur xiyobonida Temuriylar davri muzeyi barpo etildi (1996), \u00abAmir Temur\u00bb ordeni ta\u2019sis etildi (1996) va Xalqaro Amir Temur jamg\u2018armasi tashkil qilindi (1995). Toshkent, Samarqand va xorijiy mamlakatlarda YuNESKO rahbarligida hazrat Sohibqiron tavalludining 660 yilligi keng nishonlandi (1996). Amir Temur haqida ikki qismdan iborat badiiy film, spektakllar va she\u2019riy hamda nasriy asarlar yaratildi.<\/p>\n
Ziyouz.uz\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n Bo\u2018riboy Ahmedov, Abdulahad Muhammadjonov.<\/strong><\/em><\/p>\n Kitoblar:<\/strong><\/p>\n Temur tuzuklari<\/a> Maqolalar:<\/strong><\/p>\n O\u2018zbekiston hukmdorlari: Amir Temur<\/a> Badiiy asarlar:<\/strong><\/p>\n Bo\u2018riboy Ahmedov. Amir Temur (roman)<\/a> Amir Temur, Temur, Temurbek (to\u2018liq ismi Amir Temur ibn Amir Tarag\u2018oy ibn Amir Barqul) [1336.9.4, Kesh (hozirgi Shahrisabz) shahri yaqinidagi…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4399,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-4400","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bibliographic-reference"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/taxtalib.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4400","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/taxtalib.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/taxtalib.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/taxtalib.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/taxtalib.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4400"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/taxtalib.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4400\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4407,"href":"https:\/\/taxtalib.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4400\/revisions\/4407"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/taxtalib.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4399"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/taxtalib.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/taxtalib.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/taxtalib.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nAmir Temur vasiyatlari, maslahatlari, tanbehlari<\/a>
\nBo\u2018riboy Ahmedov. Amir Temur o\u2018gitlari<\/a>
\nSharafiddin Ali Yazdiy. Zafarnoma<\/a>
\nSharafiddin Ali Yazdiy. Amir Temur ajdodlari<\/a>
\nSalohiddin Toshkandiy. Temurnoma<\/a>
\nRui Gonsales de Klavixo. Samarqandga \u2014 Amir Temur saroyiga sayohat kundaligi<\/a>
\nTemur va Ulug\u2018bek davri tarixi<\/a>
\nAbdulahad Muhammadjonov. Amir Temur va temuriylar saltanati<\/a>
\nAmir Temur \u2014 faxrimiz, g\u2018ururimiz<\/a>
\nAmir Temur jahon tarixida<\/a>
\nAmir Temur saboqlari (1-kitob)<\/a>
\nAmir Temur saboqlari (2-kitob)<\/a>
\nAmir Temur saboqlari (3-kitob)<\/a>
\nAmir Temur va temuriylar davrida madaniyat va san\u2019at<\/a>
\nAmir Temur va Ulug\u2018bek zamondoshlari xotirasida<\/a>
\nAmir Temur. Zafar yo\u2018li<\/a>
\nBo\u2018riboy Ahmedov. Amir Temur darslari<\/a>
\nBo\u2018riboy Ahmedov. Amir Temur haqida hikoyalar<\/a>
\nBo\u2018riboy Ahmedov. Amir Temurni yod etib<\/a>
\nBo\u2018riboy Ahmedov. Sohibqiron Temur<\/a>
\nErkin Azimov. Amir Temur saltanati<\/a>
\nHamidulla Dadaboyev. Amir Temurning harbiy mahorati<\/a>
\nIbrohim Mo\u2018minov. Amir Temurning O\u2018rta Osiyo tarixida tutgan o\u2018rni va roli<\/a>
\nIrpan To\u2018xtiyev. Temur va temuriylar sulolasining tangalari<\/a>
\nLyusen Keren, Akmal Saidov. Amir Temur va Frantsiya<\/a>
\nMahkam Abduraimov. Temur va To\u2018xtamish<\/a>
\nMixail Ivanin. Ikki buyuk sarkarda Chingizxon va Amir Temur<\/a>
\nMuhammad Ali. Amir Temur solnomasi<\/a>
\nNaim G\u2018oyibov. Amir Temur davri ma\u2019naviyati<\/a>
\nNaim Norqulov. Temuriylar davri madaniyati tarixidan lavhalar<\/a>
\nNarzulla Ahmedov. Amir Temur \u2014 rivoyat va haqiqat<\/a>
\nOmonullo Bo\u2018riyev. Temuriylar davri yozma manbalarida Markaziy Osiyo<\/a>
\nPoyon Ravshan, Juma Qurbon. Amir Temur tug\u2018ilgan joy yoki Zanjirsaroy qissasi<\/a>
\nTurg\u2018un Fayziyev. Temuriy malikalar<\/a>
\nTurg\u2018un Fayziyev. Temuriylar shajarasi<\/a>
\nZiyodulla Muqimov. Amir Temur tuzuklari<\/a>
\nUbaydulla Uvatov. Sohibqiron arab muarrixlari nigohida<\/a>
\nHakim Sattoriy. Amir Temur sevgan yurt<\/a>
\nAziz Qayumov. Amir Temur qissalari<\/a>
\nUlojeniye Temura<\/a>
\nB.Axmedov, R.Mukminova, G.Pugachenkova. Amir Temur. Jizn i ob\u0449estvenno-politicheskaya deyatelnost<\/a>
\nTezis\u044b mejdunarodnoy nauchnoy konferentsii \u00abAmir Temur i yego mesto v mirovoy istorii\u00bb<\/a>
\nRyui Gonsales de Klavixo. Dnevnik puteshestviya ko dvoru Timura<\/a>
\nSergey Borodin. Zvezd\u044b nad Samarkandom. Xromoy Timur<\/a>
\nTamerlan. Epoxa, lichnost, deyaniya<\/a>
\nTilman Nagel. Timur \u2014 zavoyevatel i islamskiy mir pozdnego srednevekovya<\/a>
\nJan Pol Ru. Tamerlan<\/a>
\nIsrail Ibragimov. Tamerlan. Nachalo puti<\/a>
\nAndreev A.R., Buldakov A.I., Shumov S.A. Tamerlan (Sbornik)<\/a>
\nDjastin Marotstsi. Tamerlan \u2014 zavoyevatel mira<\/a>
\nGarold Lemb. Tamerlan. Pravitel i polkovodets<\/a>
\nKristofer Marlo. Tamerlan velikiy<\/a>
\nRene Grusse. Imperiya stepey. Attila, Chingiz-xan, Tamerlan<\/a><\/p>\n
\nPirimqul Qodirov. Amir Temurning olamshumul ijodiy merosi<\/a>
\nHakim Sattoriy. Oltin silsilaga tizilgan qoidalar<\/a>
\nAkmal Saidov, Abdulhakim juzjoniy. Sohibqironning olamshumul tafakkuri<\/a>
\nBo\u2018rivoy Ahmedov. Tarixni soxtalashtirib bo\u2018lmaydi<\/a>
\nHakim Sattoriy. Tarixni zar, o\u2018zni zargar bilsalar\u2026<\/a>
\nAmriddin Berdimurodov. Asrlarni bo\u2018ylagan bunyodkorlik<\/a>
\nAbdujabbor Yahyoyev. Sohibqironning me\u2019moriy merosi<\/a>
\nJan (Ioann). Amir Temur va uning saroyi<\/a>
\nAmir Temur \u2014 Buyuk davlat arbobi va sarkarda<\/a>
\nAmir Temur va Yildirim Boyazid orasidagi maktublashuv<\/a>
\nOlimjon Davlatov. Alisher Navoiy va Amir Temur<\/a>
\nSuyima G\u2018aniyeva. Amir Temur va temuriylar Navoiy nigohida<\/a>
\nNormurod Norqobilov. Amir Temur g\u2018origa sayohat<\/a>
\nHakim Sattoriy. Amir Temur g\u2018oridagi sinoatlar<\/a>
\nPoyon Ravshanov. Amir Temurning muhri<\/a>
\nOzod Mo\u2018min. Amir Temurning yoquti<\/a>
\nBaxtiyor Haydarov. Sohibqironning qilichi<\/a>
\nBaxtiyor Haydarov. Sohibqironning sirli toshlari<\/a>
\nPirmat Shermuhamedov. Amir Temurning tulpori<\/a>
\nHamidulla Dadaboyev. Sohibqiron ishonchini qozongan sarkardalar<\/a>
\nHakim Sattoriy. Temuriylar qudrati \u2014 ularning oilasida edi<\/a>
\nDilafro\u2018z Qurbonova. Sohibqironning harbiy san\u2019ati<\/a>
\nPirimqul Qodirov. Avlodlarga atalgan buyuk kashfiyot<\/a>
\nPirimqul Qodirov. Dunyoni lol qoldirgan siymo<\/a>
\nHamidulla Dadaboyev. Sohibqironga ato qilingan xislatlar<\/a>
\nMuhammad Ali. Bunyodkorning tolei<\/a>
\nHakim Sattoriy. Chaqinli lahzalar<\/a>
\nMuhammad Ali. \u00abTuzuklar\u00bbda Sohibqiron shaxsi<\/a>
\nPirimqul Qodirov. Qarshidan boshlangan zafarlar<\/a>
\nJastin Marozzi: Islom shamshiri va jahon fotihi haqida<\/a>
\nBahodir Ermatov, Adhambek Alimbekov. Marsel Brion: Haqiqat va uydirma<\/a>
\nMarsel Brion yozmagan kitob yoxud soxtalashtirilgan bir asar xususida<\/a>
\nHakim Sattoriy. \u201cSo\u2018zimdan angla o\u2018zimni\u201d<\/a>
\nUlug\u2018 g\u2018oyalar ulug\u2018 insonlarni voyaga yetkazadi (Abdulla Oripov va Qulman Ochilov suhbati)<\/a>
\nQamchibek Kenja. Sohibqiron o\u2018tgan yo\u2018llarda<\/a>
\nSayfiddin hoji Jalilov. Sohibqiron o\u2018tgan yo\u2018llar<\/a><\/p>\n
\nXurshid Davron. Amir Temur o\u2018g\u2018lining o\u2018limi haqida rivoyat (hikoya)<\/a>
\nXurshid Davron. Temurbek va Caroymulkxonim<\/a>
\nAsad Dilmurod. Xilvat (hikoya)<\/a>
\nAsqad Muxtor. Insonga qulluq qiladurmen (hikoya)<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"